De schimmige wereld van monetaire idealisten

De Amerikaanse schrijver Douglas Rushkoff (onlangs nog te zien in Tegenlicht) is een voorstander van het afschaffen van centrale banken. Hij vindt dat we zelf voor bankier moeten spelen. Dat schreef ik in een oudere blog, en ik kon me er toen nog niet veel bij voorstellen. Sinds ik een artikel geschreven heb over alternatieve munten en de online versie daarvan, de Bitcoin, weet ik waar hij het over heeft. Welkom in de wereld van de monetaire idealisten. 

 

 

 

 

 

Geld is in feite waardeloos.  Het is een sociale constructie waar we zelf waarde aan toekennen. Als we op een dag allemaal besluiten dat de euro geen knip voor de neus waard is, dan kunnen we er net zo goed onze muur mee behangen of er een vuurtje mee stoken. Verder hebben we er dan niks aan. Gelukkig is er een wereldwijd monetair systeem opgetuigd om dit te voorkomen. Maar diezelfde bankiers speculeren er ook lustig op los en creëren de ene na de andere bubbel die op een gegeven moment een keer barst. De spaarder en de consument zijn de klos: de huizenprijzen dalen en de prijzen in de winkel stijgen.

 

Gemeenschapszin 

Volgens sommigen, ik noem ze monetaire idealisten, kan geld ook zonder centrale bank. Zij starten alternatieve munteenheden in hun regio of buurt. In Londen is de Brixton Pound al jaren een succes, ook Duitsland kent meerdere alternatieve munten. In Nederland komt de Gelre in Gelderland en de Bataaf in Nijmegen langzaam van de grond. Lokale winkeliers kunnen het gebruiken als klantenbinding; ze kunnen korting geven als klanten bijvoorbeeld de Bataaf in plaats van de euro gebruiken om te betalen. Het geld blijft circuleren in de regio. Buurtbewoners kunnen elkaar ermee betalen. Zo kun je je de belastingaangifte door je buurman laten doen in ruil voor een paar Bataven. Het is dus goed voor de gemeenschapszin.

 

Ook online is een alternatieve munt ontstaan, de Bitcoin. Zonder tussenkomst van banken kun je hiermee online betalingen doen. Het enige wat je hoeft te doen is een digitale portemonnee downloaden en Bitcoins kopen in een van de online ruilmarkten. De Bitcoin is van niemand, de bedenker is ontraceerbaar. Dat maakt hem heel onafhankelijk en onbevooroordeeld, maar ook onaantastbaar. Je kunt er anoniem schimmige zaken mee doen. Pokerspelers en drugsdealers doen dat dan ook gretig. Bijvoorbeeld via de website Silk Road, waar je cocaïne en heroïne kunt bestellen. Niemand kan deze Bitcoiners echter op het matje roepen. De Nederlandse Bank houdt de munt scherp in de gaten en raadt mensen af om ermee te handelen.

 

Sprookje

Ook aan fysieke alternatieve munten kleven nadelen. Kun je er ooit een auto van kopen? Dat lijkt onwaarschijnlijk. En stel dat elke stad een eigen lokale munt heeft. Dat motiveert je om in je eigen stad geld uit te geven, en niet in een nabijgelegen stad. Het is daarmee in feite een vorm van protectionisme; eigen stad eerst. Precies wat we niet willen in een open wereldeconomie. Daarnaast voeren deze monetaire idealisten nogal tenenkrommende redeneringen aan. Een initiatiefnemer van een lokale munt mailde mij dat het historische verhaal over het ontstaan van geld (door goud gedekte bewijspapieren) een sprookje is: 'propaganda om de werkwijze van banken te maskeren'. Verderop schrijft hij: 'Geld is alleen gedekt door de noodzaak om schuld af te lossen aan een bank.' Verder heeft hij het ook nog over het 'bankierskartel' en de 'parasitaire werking van banken'. Dit soort simplistische retoriek gaat de wereld ook niet redden, vermoed ik. Idealisme is niet verkeerd om het bestaande systeem een andere kant op te doen bewegen. Zoals bepaalde banken, die alleen beleggen in 'groene' of 'mensvriendelijke' activiteiten. Maar laten we het kind toch maar niet met het badwater weggooien. Dan moeten we allemaal weer met zilverlingen op zak lopen.