Hack de economie

De Amerikaanse schrijver en 'mediatheoreticus' Douglas Rushkoff heeft een radicale oplossing voor de wereldwijde economische crisis: beschouw de economie als besturingssysteem en breek daarop in. Word programmeur en probeer de 'algoritmen' van het financiële stelsel met al zijn creatieve en innovatieve (lees: sluwe) producten te doorgronden. En als het even kan te verbeteren. Hij trekt veel parallelen met internet. Want ook daar sluiten we gemakkelijk onze ogen voor de soms dubieuze praktijken van internetdiensten. Wat doen grote corporaties met ons geld? En met onze persoonlijke gegevens?

 

 

Het systeem

Eind juni was ik aanwezig bij de promotie van Rushkoff, in het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht. Zijn proefschrift Monopoly Moneys gaat over het ontstaan van het corporatisme. Een fenomeen dat niet vanzelfsprekend hoeft te zijn: we hebben het immers zelf gecreëerd en kunnen er ook invloed op uitoefenen. Maar af en toe toont het zich als een veelkoppig monster dat steeds verder buiten onze invloedssfeer is komen te staan. Wie heeft die nare woekerpolissen en subprime loans bedacht waardoor mensen huis en haard zijn kwijtgeraakt? Weinig bankiers voelen zich daarvoor verantwoordelijk. Nee, zij waren het niet, het was het systeem.

 

Linux-economie

Ook Ruskhoff ziet de economie als een systeem, een besturingssysteem. Maar dat hoeft niet per se de gesloten Windows-omgeving te zijn. Een open source-variant van de economie, een Linux-economie, is ook mogelijk! Dus ga niet bij de pakken neerzitten, maar word programmeur en probeer van onderop lokale waardecreatie mogelijk te maken, adviseert hij. Hoe? Vergelijk het met de peer-to-peer-netwerken om bestanden uit te wisselen via bijvoorbeeld nieuwsgroepen. Onderlinge producten uitwisselen zonder tussenkomst van een centrale organisatie. En een centrale munteenheid? Die heb je dan ook niet nodig. Rushkoff gelooft in de kracht van het lokale; word zelf handelaar in plaats van al je transacties via een centraal systeem te laten verlopen. Hoe hij dat concreet voor zich ziet, maakt zijn proefschrift echter niet duidelijk. Moeten we allemaal via Marktplaats voor bankier gaan spelen?

 

Poppenspeler

De auteur vindt dat we op eenzelfde manier ook de kracht van grote internetpartijen zoals Google en Facebook moeten aanpakken. Doordat we onze adresgegevens, activiteiten en intieme momenten met gemak op het web delen weten deze partijen veel van ons. 'Jongeren begrijpen niet dat Facebook geen neutrale speler is, ze denken dat het er daadwerkelijk is om jou te helpen vrienden te maken. Ze weten niet dat Facebook jouw sociale statistieken aan bedrijven verkoopt.' En de meeste jongeren interesseert het ook niet. Maar, zegt hij, onze hele wereld wordt steeds meer een besturingssysteem. Je wilt dan toch wel weten hoe dat in elkaar zit? En wie er aan de knoppen draait? Dat zijn die enkele programmeurs die er wél verstand van hebben. Als poppenspelers bespelen ze gewillige gebruikers. 

 

Cyberpunkbeweging

Rushkoff zou het liefst een 'radicale cyberpunkbeweging' creëren van betrokken jongeren die 'het systeem gaan hacken'.  In de Occupy-beweging ziet hij eerste signalen van een veranderend wereldbeeld. Al lijkt het mij dat hun passieve kampeergedrag nou niet echt de doorslag gaat geven. Maar zoals ook de euro wankelt, wankelt nu ook Facebook, door dalende beurskoersen en een weerstand onder gebruikers door de steeds wijzigende privacy-instellingen. Dat biedt kansen om het radicaal anders te gaan doen. Maar hoe? Je eigen sociale netwerkje en je eigen munt-eenheid starten? Dat klinkt toch weer als een teruggang naar de middeleeuwen, waar je sociale netwerk niet verder reikt dan het dorpsplein. Dat is vast niet wat Rushkoff voor ogen heeft. Wat dan wel? Ik zou hem er graag nog eens over aan de tand voelen, want zijn gedachtengang blijft me intrigeren.    

 

Lees mijn interviews met Ruskhoff in Flux en op Bright.nl